Του Γιώργου Γάτου

Μείωση έως 42% στους μισθούς επέβαλαν σε 389.436 εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα οι δυσμενείς συνθήκες που επικράτησαν το 2011 στις επιχειρήσεις και την αγορά εργασίας. Η αγορά αυτορρυθμίστηκε και οι επιχειρήσεις, όπως προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία των Επιθεωρήσεων Εργασίας, μείωσαν το κόστος εργασίας καταφεύγοντας είτε στη χρήση των «ευέλικτων» συμβάσεων (που αυξήθηκαν με ρυθμό 124% κατά μέσο όρο σε βάρος της πλήρους απασχόλησης η οποία υποχωρεί κατά 38,4% στη διετία) είτε στη μείωση των μισθών με επιχειρησιακές ή και ατομικές συμβάσεις (σε όσες περιπτώσεις δεν υπήρχε δυνατότητα συλλογικής ρύθμισης). Σύμφωνα με τα συγκεντρωτικά στοιχεία του Σώματος Επιθεωρήσεων Εργασίας το 2011:

Οι επιχειρήσεις προχώρησαν στη σύναψη «ευέλικτων» συμβάσεων (με χαμηλότερους μισθούς) μειώνοντας κατά 21,5% τις προσλήψεις με πλήρη απασχόληση και πλήρη μισθό, αυξάνοντας τις προσλήψεις μερικής και εκ περιτροπής εργασίας και μετατρέποντας συμβάσεις πλήρως απασχολούμενων εργαζομένων σε μερικής (+73,25% σε σχέση με το 2010) και εκ περιτροπής (+ 193,06% κατόπιν συμφωνίας με τους εργαζομένους και + 631,89% με μονομερή απόφαση του εργοδότη). Οι προσλήψεις μερικής απασχόλησης έφτασαν τις 233.558 (+45,2%), οι εκ περιτροπής εργασίας τις 68.300 (+49,9%) ενώ για άλλους 58.962 άλλαξαν οι συμβάσεις. Συνολικά 360.820 εργαζόμενοι απασχολούνταν, επίσημα, με μειωμένους κατά 40% έως και 50% μισθούς (μερική απασχόληση), όπως φαίνεται στους σχετικούς πίνακες στους οποίους αποτυπώνονται οι αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις βάσει των συμβάσεων εργασίας που κατατέθηκαν:

De facto απορρύθμιση με παραβάσεις

Οι καταγγελίες και οι δειγματοληπτικοί έλεγχοι του ΣΕΠΕ και του ΙΚΑ (μόλις στο 2,5% των επιχειρήσεων ολόκληρης της χώρας) αποκάλυψαν άλλες 40.916 περιπτώσεις αποφυγής και μείωσης του κόστους εργασίας με παράνομες μεθόδους.

Είτε χωρίς καμία ασφάλιση είτε με τη μη καταβολή των πραγματικών αμοιβών που δικαιούνταν οι απασχολούμενοι (σύμφωνα με εκτιμήσεις των επιθεωρητών εργασίας το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα εκτεταμένο στους απασχολούμενους με ευέλικτες συμβάσεις με το 50% των απασχολουμένων να εργάζεται περισσότερες ώρες και να εισπράττει το συμφωνημένο, είτε με μερική είτε με εκ περιτροπής εργασία, μειωμένο μισθό):

Οι έλεγχοι σε 20.246 επιχειρήσεις έδειξαν ότι το 30% των εργαζομένων απασχολούνταν χωρίς ασφάλιση (19.968 σε σύνολο 66.615 που βρέθηκαν στις επιχειρήσεις, 39% αλλοδαποί και 25,71% Ελληνες). Η αδήλωτη εργασία σε συνδυασμό με την καταβολή ασφαλίστρων μόνο από το 65% (συμπεριλαμβανομένων και των αυτοαπασχολουμένων) πέρα από την επίπτωση στα συνταξιοδοτικά των εργαζομένων, απομειώνει τα ήδη «κουρεμένα» από την κρίση έσοδα των Ταμείων που προβλέπεται να χάσουν φέτος περί τα 6 δισ. ευρώ χωρίς να συνυπολογίζεται η απώλεια εσόδων (έως 8 δισ. ευρώ) από την εισφοροδιαφυγή.

Το 2011 έγιναν 20.948 καταγγελίες για εργατικές -κυρίως μισθολογικές- διαφορές όπως για τη μη καταβολή αποδοχών, απολύσεις χωρίς καταβολή αποζημίωσης, οφειλές αποδοχών αδείας και επιδομάτων αδείας, εξαναγκασμό υπογραφής εξοφλητικών αποδείξεων και καταβολή μικρότερου ποσού, παραβίαση ωραρίου, απασχόληση σε ημέρα ανάπαυσης, παράνομη υπερωριακή απασχόληση κ.ά. Το 47% των διαφορών αυτών λύθηκαν με την παρέμβαση των επιθεωρητών εργασίας ενώ επιβλήθηκαν και πρόστιμα.